دو فصلنامه علمی پژوهشنامه تفسیر مقارن

دو فصلنامه علمی پژوهشنامه تفسیر مقارن

مبانی و مؤلفه‌های عدالت جنسیتی در قرآن کریم و مقایسه آن با نظریه‌های منتخب فمینیسم دینی معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد یار، عضو گروه آموزش معارف دانشگاه فرهنگیان، تهران ، ایران
10.22034/tafs.2026.2080.1056
چکیده
 
عدالت جنسیتی از مباحث بنیادین و مناقشه‌برانگیز در عرصه مطالعات دینی و اجتماعی معاصر است. با گسترش مطالعات زنان و ظهور جریان فمینیسم دینی، بازخوانی متون مقدس از منظر عدالت و برابری جنسیتی اهمیت فزاینده‌ای یافته است. در این میان، نظریه‌پردازان فمینیسم دینی با اتکا بر تجربه زیسته زنان و بهره‌گیری از رویکردهای هرمنوتیکی، در صدد ارائه قرائتی برابرگرایانه از متون دینی برآمده‌اند و تفاوت‌های حقوقی میان زن و مرد را حاصل تفاسیر تاریخی و ساختارهای مردسالارانه دانسته‌اند. در مقابل، قرآن کریم عدالت را از اصول بنیادین نظام الهی معرفی کرده و ضمن تأکید بر کرامت مشترک انسانی، تفاوت‌های معنادار و حکیمانه‌ای میان زن و مرد را در چارچوب تشریع الهی مطرح می‌سازد. 
پژوهش حاضر با هدف مقایسه مبانی نظری عدالت جنسیتی در دو منظومه فکری قرآن کریم و فمینیسم دینی معاصر و با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد مقایسه‌ای انجام شده است. در بخش نخست، مبانی و مفاهیم عدالت در قرآن با تکیه بر آیات و منابع تفسیری بررسی شده و در بخش دوم، دیدگاه‌های برجسته‌ترین نظریه‌پردازان فمینیسم دینی معاصر، از جمله آمنه ودود، اسماء برلاس و زیبا میرحسینی، تحلیل گردیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عدالت جنسیتی در قرآن بر پایه انسان‌شناسی توحیدی، اصل کرامت مشترک انسانی و نظام تشریع الهی استوار است و تفاوت‌های جنسیتی در آن، ماهیتی حکیمانه و غیرارزشی دارد. در مقابل، عدالت جنسیتی در فمینیسم دینی عمدتاً بر برابری نقش‌ها، تجربه زیسته زنان و بازخوانی انتقادی سنت تفسیری مبتنی است. ازاین‌رو، تفاوت اساسی دو رویکرد نه در تعریف عدالت، بلکه در سطح مبانی انسان‌شناختی و هستی‌شناختی آن‌ها قابل مشاهده است.
 
 
 
چکیده 
عدالت جنسیتی در دهه‌های اخیر به یکی از مسائل مهم در مطالعات دینی و اجتماعی تبدیل شده است. هم‌زمان با گسترش مطالعات زنان و ظهور فمینیسم دینی، تلاش‌هایی برای بازخوانی متون دینی با هدف تبیین جایگاه زن و مرد و تحقق عدالت میان آن‌ها شکل گرفته است. در این میان، نظریه‌پردازان فمینیسم دینی با تکیه بر تجربه زیسته زنان و رویکردهای هرمنوتیکی، بسیاری از تفاوت‌های حقوقی میان زن و مرد را حاصل قرائت‌های تاریخی و مردسالارانه از دین دانسته و تفسیری برابرگرایانه از متون دینی ارائه کرده‌اند. در مقابل، قرآن کریم عدالت را از اصول بنیادین نظام تشریع معرفی می‌کند و در کنار تأکید بر کرامت مشترک انسانی، در برخی حوزه‌ها تفاوت‌هایی میان زن و مرد مطرح می‌سازد. 
پژوهش حاضر با هدف مقایسه مبانی نظری عدالت جنسیتی در دو منظومه فکری قرآن کریم و فمینیسم دینی معاصر و با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد مقایسه‌ای انجام شده است. در بخش نخست، مبانی و مفاهیم عدالت در قرآن با تکیه بر آیات و منابع تفسیری بررسی شده و در بخش دوم، دیدگاه‌های برجسته‌ترین نظریه‌پردازان فمینیسم دینی معاصر، از جمله آمنه ودود، اسماء برلاس و زیبا میرحسینی، تحلیل گردیده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که عدالت جنسیتی در قرآن بر پایه انسان‌شناسی توحیدی، اصل کرامت مشترک انسانی و نظام تشریع الهی استوار است و تفاوت‌های جنسیتی در آن، ماهیتی حکیمانه و غیرارزشی دارد. در مقابل، عدالت جنسیتی در فمینیسم دینی عمدتاً بر برابری نقش‌ها، تجربه زیسته زنان و بازخوانی انتقادی سنت تفسیری مبتنی است. ازاین‌رو، تفاوت اساسی دو رویکرد نه در تعریف عدالت، بلکه در سطح مبانی انسان‌شناختی و هستی‌شناختی آن‌ها قابل مشاهده است.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Comparative Analysis of the Concept of Gender Justice in the Quran and Contemporary Religious Feminist Theories

نویسنده English

sakine rastegrarmoghadam
Associate Professor, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

A Comparative Analysis of the Concept of Gender Justice in the Qur’an and Contemporary Religious Feminism Gender justice is a key concept in modern discourses of social justice and feminist theology. The Qur’an presents justice as the foundation of social order and moral balance, recognizing natural distinctions between men and women as manifestations of divine wisdom rather than inequality. In contrast, religious feminism interprets sacred texts through a critical hermeneutical lens, seeking to reconstruct theology from women’s lived experience and to challenge patriarchal interpretations. This study employs comparative Qur’anic hermeneutics and critical discourse analysis to explore the foundations and objectives of gender justice in the Qur’an and contemporary religious feminism. Findings indicate that Qur’anic justice is based on innate human dignity and functional complementarity, whereas feminist theology defines justice through structural equality and historical experience. Qur’anic justice thus implies balance of rights and duties rather than uniformity of roles.

کلیدواژه‌ها English

Gender Justice
Qur’an
Religious Feminism
Comparative Tafsir
Feminist Theology

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 03 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 02 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 10 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 03 خرداد 1405